Tabula rasa

"Mevrouw, wij willen veranderen van richting."

Ik begin te glimlachen. "Dat is gewoon omdat de andere klas nu minder les krijgt," zeg ik, met mijn vinger wijzend. Jij neemt me niet in de maling, hoor!

"Nee, echt. Ik vind mijn praktijklessen niet leuk! Ik bak er niets van."
"Ik ook, mevrouw. Echt!"

"Hoe zijn jullie punten voor praktijk?"

"Slecht! Echt slecht! Ik doe dat niet graag."

"De enige andere optie die jullie hebben, is voeding-verzorging of organisatie-logistiek," zeg ik, al wat serieuzer.

"Oh, voeding! Dat zou ik wel leuk vinden."

Dit gesprek had ik zo'n twee weken geleden met twee leerlingen uit het tweede jaar b-stroom die niet mijn coachleerlingen zijn. Zie jij wat hier mis mee is?

Ik wel.

Ik zie zo veel mis. Ik zie dat de kansen van mijn leerlingen niet breed zijn. Ik zie ook dat mijn leerlingen niet graag naar school komen. Ik zie dat ik ze in eerste instantie niet serieus neem en dat collega's van mij dat ook niet altijd doen. Ik zie ook dat ik er nog helemaal niets mee gedaan heb.

Dat wringt en vreet. Elke week vraagt er wel eens een leerling: "waarom moeten we dit leren?" En elke week heb ik daar eigenlijk geen aanvaardbaar antwoord voor. Het moet van de overheid? Het staat zo in het leerplan? Je zal er later wel nog aan terugdenken?

Ik heb voor mijn school gekozen omdat de school vooruitdenkt. Een innovatieve kijk op ons bestaand onderwijs. Clusterwerking, met de focus op de zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van het individu. Coach in plaats van leerkracht. Al vind ik dat zo'n mooi woord: leer-kracht. Instructiemomenten van zo'n 20 minuten omdat leerlingen zich niet langer dan dat kunnen concentreren. Dan blijkt dat ik dit jaar ook leerlingen heb die liever klassiek les krijgen, die graag in de instructieruimte zitten om kennis te verteren, die vragen om langer te blijven zitten...

Kan een mengeling een optie zijn? Vraag ik me soms af.

Heel vaak denk ik dan: het zal niet genoeg zijn, net zoals het vandaag, naar mijn mening, niet genoeg is.

Nee, de fundamenten van het onderwijs zijn diep geworteld in een denkwijze die onze leerlingen - en onszelf - liever slaafs ziet volgen in plaats van leergierig te blijven. Neem het aan van meneer Frederick Taylor Gates. “In onze droom geven mensen zich over met perfecte volgzaamheid aan onze hand. We zullen niet proberen om van deze mensen of een van hun kinderen filosofen, lerende mensen of wetenschappers te maken. We willen geen auteurs of dichters. We zullen niet zoeken naar grote artiesten, schilders, muzikanten. Noch zullen we zelfs de bescheiden ambitie koesteren om onder hen advocaten, artsen, predikers, politici of staatslieden op te voeden.”

Ik heb niet het gevoel dat wij, de gewone mensen, ertoe doen.

Onze baby's moeten naar de opvang in een systeem dat niet werkt.

Onze kinderen verliezen - soms in de kleuterklas al - hun natuurlijke nieuwsgierigheid.

Onze jongeren moeten al heel jong een richting kiezen en hangen daar hun leven lang aan vast, alsof ze geen carrière switch meer kunnen maken. 

Absurd. Ik vind het oprecht erg.

Ook ik, aso-leerling, nooit gedubbeld, bachelor behaald in de beoogde periode, slechts 2 herexamens op drie jaren en dat terwijl ik thuis ben weggegaan... Prestatie, prestatie, prestatie... Ik had niet het gevoel dat ik veel geleerd had na mijn schoolloopbaan, eerlijk.

Mijn Specifieke Lerarenopleiding? Een grap, vond ik van tijd. Echt waar. Het leek meer nattevingerwerk van de leerkrachten die ons moesten leren hoe we leerkrachten moesten zijn. Eentje vond ik super goed lesgeven. Laat dat nu net degene zijn die het meest doceerde, maar met passie.

"Soms is het beter om een huis af te breken en een nieuw te zetten," lees ik van dr. Binu Singh in haar visie over kinderopvang.

"School moet iets zijn waar kinderen graag naartoe gaan, waar ze hun leergierigheid vasthouden. Jongeren moeten van school komen en weten: nu weet ik hoe ik kan leren." hoor ik van Neil deGrasse Tyson.

Akkoord!

Maar hoe kan ik, kleine mus, daar iets aan veranderen? Een eigen school beginnen?
Niet zo simpel.

Ik werk al in een school die open staat voor innovatie en levenslang leren. En toch vind ik nog steeds niet dat onze leerlingen echt worden voorbereid op een plaats in de maatschappij. Op welke werkvloer wordt er met een bel gewerkt die om het uur rinkelt (buiten de gevangenis)? Waarom weet niemand iets over de ontwikkeling van het kind voordat ze ouders worden? Waarom krijg ik stress als ik denk aan mijn belastingaangifte die ik niet zelf kan invullen? Waarom kan niemand koken als ze van de schoolbanken komen? Waarom weet niemand wat er eigenlijk in de pmd-zak mag? Waarom zijn ouders en hun kinderen zich niet bewust van generationeel trauma? Waarom, vraag ik, verwacht men nog steeds dat je na een traumatische ervaring gewoon verder werkt, leert, leeft, alsof je niet een stukje van jezelf verloren bent. Zoals Teal Swan zo mooi vergelijkt: "als iemand in een auto-ongeluk heeft gezeten en opnieuw moet leren lopen, zegt niemand: "hij zou nu toch echt alweer moeten lopen"." Dat is gewoon gek.

Dan denk ik: we kunnen toch gewoon een zeer brede basisvorming aanbieden waarin al die aspecten aan bod komen; mentale veerkracht, leren leren, basisgeletterdheid in taal en financiën, ruimtelijk inzicht, fysica en chemie, huishoudkunde. Waarom laten we de leerlingen hun projecten niet kiezen? Zo leren ze zichzelf inschatten en organiseren. Waarom quoteren we taal niet op niveau in plaats van de leerlingen op leeftijd te zetten? Waarom kunnen de leerlingen hun eigen lessenrooster en - eventueel - werkvorm niet kiezen? Evaluatie? Certificaten. Een cluster certificaten kan dan een diploma worden.

Ik zie het anders, helemaal anders. Maar mijn visie past niet in de beleidsvisie van Ben Weyts. Hij stelt daar wat we allemaal al weten. Onze onderwijskwaliteit daalt en minister Weyts probeert het bestaande systeem op te lappen. Er bestaan finaliteiten, richtingen. Eindeloos herkansen kan niet meer, maar de minister biedt geen uitweg voor de jongere die mis gekozen heeft. We moeten van meet af aan beter oriënteren, stelt hij. Wees eerlijk, hoeveel onder ons weten wat we met de rest van ons leven willen doen als we twaalf zijn?

Wees nog eens eerlijker. Hoeveel onder ons wisten dat toen we vijf waren?

Bij hoeveel onder ons zijn die ideeën de kop in gedrukt?

Er is één ding waar ik zeker mee akkoord ga: kinderen zijn het kapitaal van onze maatschappij. Ouders en leerkrachten zijn dus de schatbewaarders. Ik stel nu: oplappen werkt niet.

Tabula rasa. Dat werkt.

Bruggen opblazen, banden doorknippen, opnieuw beginnen. Dat werkt.
En, weet je, het goede nieuws is: we kunnen gewoon afkijken. Finland doet het zo veel beter, op wereldniveau dan nog wel. Waarom springen we niet mee die trein op? Ik ben er zeker van dat ze het niet erg zullen vinden.